Overgenomen uit het NRC, maandag 8 januari, 2001

Borsten te klein of een zwembandje rond de heupen? Cosmetische chirurgie is voor steeds meer mensen het antwoord op lichamelijke tekortkomingen.

Door Rentsje de Gruyter

Twee paar blote billen en borsten staren de argeloze lezer aan. 'Zelfvertrouwen is te koop', staat boven de advertentie in het familieweekblad. Op de ene bil, perfect van vorm en textuur, hangt een balkje: 'Vetverwijdering vanaf 1.500 gulden'.

Het grote aantal advertenties voor de burger die perfecte billen, borsten of andere lichaamsdelen wil, heeft een eenvoudige verklaring. Want al ontbreken cijfers, alle betrokken zijn er van overtuigd dat het aantal Nederlanders dat kiest voor cosmetische chirurgie de afgelopen vijf jaar sterk is toegenomen.

De term cosmetische chirurgie - ook wel esthetische chirurgie genoemd - verwijst naar behandelingen ter verfraaiing van het uiterlijk. Een medische noodzaak is niet aan de orde, al is soms wel degelijk sprake van lichamelijk ongemak. Hoewel de patiënt doorgaans zelf de (forse) kosten moet betalen, breidt de doelgroep zich gestaag uit. Zo signaleren plastisch chirurgen de laatste jaren ook steeds meer mannelijke cliëntèle. Mannen zijn vooral geïnteresseerd in liposuctie, de vetafzuigingstechniek die hen van hun zwembandje afhelpt, en in ooglidcorrecties. Bij de vrouwen blijven borstvergrotingen- en verkleiningen klassiekers. Daarnaast staan in de vrouwen Top 10 ooglidcorrecties, facelifts, liposuctie (voor heupen en buik), lippeninspuitingen en laserbehandelingen (voor ontharing/tegen rimpels). Wie geïnteresseerd is, kan op steeds meer plekken terecht voor een cosmetische ingreep. Grofweg zijn er drie categorieën te onderscheiden: het ziekenhuis, de privé-kliniek en de schoonheidssalon (of andere kleinschalige initiatieven). De betrouwbaarheid van de behandeling varieert. Wie kiest voor het ziekenhuis of voor een van de zes zeven grote privé-klinieken in ons land, heeft de grootste kans op een betrouwbare behandeling. Een beperking bij behandeling in een ziekenhuis is dat lang niet alle ziekenhuizen aan cosmetische chirurgie doen - dit is slechts een deelgebiedje binnen het specialisme plastische chirurgie. Daarnaast geldt dat in geval van een wachtlijst medisch noodzakelijke verrichtingen voorrang hebben boven cosmetische ingrepen. De privé-klinieken sprongen in het gat: zij verrichten uitsluitend cosmetische ingrepen en soms ook andere wachtlijstgevoelige ingrepen, zoals liesbreuk- en oogoperaties en sterilisatie.

De Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie ( NVPC) schat dat een doorsnee plastisch chirurg 10 15 procent van zijn werkuren besteedt aan cosmetiek. Velen werken in een ziekenhuis en klussen daarnaast bij in een privé-kliniek, waar zij meer verdienen door zich uitsluitend bezig te houden met cosmetische chirurgie. Soms runt een plastisch chirurg binnen de muren van het ziekenhuis een mini privé-kliniek, die juridisch en financieel gezien onafhankelijk opereert - de chirurg huurt dan op uurbasis operatieruimte in.

"Het voordeel voor de patiënt van een behandeling binnen een ziekenhuis is dat ons vak er in de volle breedte wordt uitgeoefend", zegt Van Rappard, plastisch chirurg in het Catherinaziekenhuis te Eindhoven. Niet alleen raakt de chirurg daardoor niet verveeld, volgens NVPC-secretaris Van Valkenburg blijft de kwaliteit van de cosmetisch- chirurgische ingrepen zo ook op een hoog peil. "Die behandelingen gaan moeiteloos mee in de routine van het ziekenhuis."

De grote privé-klinieken behoeven misschien weinig introductie, gezien hun advertentievolume in de glossy's en de weekbladen. Alleen al in damesblad Marie Claire vullen zij maandelijks drie pagina's met advertenties en ook in een roddelblad als Privé laten zij zich niet onbetuigd. Zijn patiënten op de afdeling plastische chirurgie in een ziekenhuis vaak doorverwezen door hun huisarts, bij de grote klinieken komt een meerderheid af op advertenties en andere media-uitingen. Neem algemeen arts Robert Schoemacher, wiens vader in 1978 de privé-kliniek Medisch Centrum Scheveningen oprichtte. Schoemacher trad de afgelopen jaren zeventigmaal op in een tv-programma en heeft sinds kort zijn eigen tv-programma 'De Plastisch Chirurg'.

De beroepsvereniging van plastisch chirurgen raadt af om op advertenties en andere media-uitingen af te gaan. "De laatste jaren constateren wij een toename van cosmetische ingrepen door niet-plastisch chirurgen", zegt NVPC-secretaris Van Valkenburg. "Het gaat vaak om basisartsen, dermatologen of KNO-artsen die formeel wel bevoegd zijn om dit werk te doen, maar van wie onduidelijk is of ze over voldoende specifieke scholing en ervaring beschikken." Het betrouwbaarst is de arts die na zijn basisartsdiploma de zesjarige specialisatie tot plastisch chirurg heeft afgerond. Aangeraden wordt om expliciet naar opleiding en status van de behandelende arts te informeren, om het koren van het kaf te scheiden.

Alle Nederlandse plastisch chirurgen zijn lid van de NVPC; een te lefoontje naar deze instelling kan bij twijfel duidelijkheid verschaffen. Noemt een behandelaar zich 'esthetisch chirurg', 'chirurg' of simpelweg 'arts', wees dan op uw hoede. Een dermatoloog die cosmetisch chirurg is geworden, kan goed werk leveren, maar om beunhazen te vermijden, kan enige navraag geen kwaad.

Ter oriëntatie op de markt verdient het de voorkeur uw huisarts te raadplegen, die objectief is en zonder winstbejag adviseert en doorverwijst. Een andere mogelijkheid is de Stichting Informatie Plastische Chirurgie ( STIP), waar oprichter Joke Schaftenaar uit eigen ervaring spreekt over de mogelijkheden en de valkuilen.

De kleinschalige klinieken en de schoonheidssalons hebben zich de afgelopen jaren ook op de esthetische markt begeven. Die gang is vergemakkelijkt doordat voor allerlei ingrepen uitgebreid snijden niet meer nodig is. De huidige ge neratie laserapparatuur kan veel en is eenvoudig te bedienen. Aan een behandeling op dergelijke locaties zijn wel risico's verbonden. Salons en achterafpraktijkjes beschikken doorgaans niet over steriele operatieruimtes, noch over anesthesisten en geschoold verplegend personeel. Bekend is in deze sector ook de vanuit het buitenland ingevlogen plastische chirurg, die een dagje opereert en dan weer naar huis vliegt.

De behandelingen in salons zijn vaak een stuk goedkoper dan in een ziekenhuis of gerenommeerde kliniek, maar het is moeilijk te bepalen of een behandeling succesvol zal zijn. Als er complicaties optreden, zoals een wondinfectie of een zenuwbeschadiging, moet de patiënt alsnog naar het ziekenhuis. Daar wordt een goede behandeling bemoeilijkt doordat de aldaar dienstdoende arts niet weet wat zijn voorganger heeft gedaan. Dit probleem kan zich ook voordoen bij behandeling in een privé-kliniek, waar een overnachting na een ingreep minder gebruikelijk is dan in het ziekenhuis. De klinieken hebben in dit opzicht een wettelijke beperking: zij mogen een patiënt niet langer dan 24 uur opnemen op medische indicatie. Echt zware operaties, zoals een buikwandplastiek, zijn om die reden meestal voorbehouden aan de ziekenhuizen. Sommige privé-klinieken, zoals Medisch Centrum Scheveningen, garanderen wel een 24-uurs bereikbaarheid. Bij complicaties kan de arts die de cosmetische behandeling verrichtte, snel informatie over de patiënt en diens behandeling overdragen. Ziekenhuis en privé-kliniek claimen beide de beste behandeling te bieden. Klinieken roemen hun klantvriendelijkheid, de aangename ambiance en de verregaande specialisatie. Ziekenhuizen benadrukken de stabiliteit van de medische omgeving, de brede behandelingservaring en de niet- commerciële gerichtheid. Financieel gezien is de patiënt doorgaans een stuk goedkoper uit in het ziekenhuis, maar de diverse betrokken partijen verschillen van mening over de oorzaken. Volgens de Stichting Informatie Plastische Chirurgie werken de ziekenhuizen met goedkopere spullen. Vooral de kwaliteit van borstprotheses, hechtmateriaal en verdovingsmiddelen zou minder hoog zijn. De NVPC spreekt tegen dat dit zo is. Privé-klinieken zoals Klein Rosendael en Medisch Centrum Scheveningen verklaren het prijsverschil vanuit de uitgebreidere zorg en service in hun instellingen. Tv-dokter Robert Schoemacher krijgt het laatste woord: "Je kunt economy class vliegen. Maar business class reizen is aangenamer en dat krijg je als je bij ons komt."